Onze Nationale Parken

Nationale Parken, hebben we die in Nederland? Ja! inmiddels 20 geweldige natuurgebieden met de status nationaal park bestaande uit de mooiste typisch Nederlandse natuur: wadden, duinen, getijdenwater, moerassen, vennen, hoog- en laagveen gebieden, bossen, akkers en beekdalen, stuifzand en heidevelden. De parken zijn zowel bedoeld voor duurzame bescherming van de flora en fauna als ten behoeve van recreatieve natuurbeleving en informatievoorziening. De Nationale Parken zijn daarom voorzien van informatiezuilen, bezoekerscentra, wandel- en fietspaden, observatieschermen en uitkijktorens. Misschien is De Hoge Veluwe het meest bekende Nationaal Park, maar de beschermde natuurgebieden zijn verspreid over álle provincies van ons land: van NP Schiermonnikoog en NP Lauwersmeer in het noorden tot NP Oosterschelde en NP De Meinweg in de zuiden. Naar schatting bezoeken jaarlijkse 20 miljoen mensen één van onze Nationale Parken.

Natuurbescherming in de vorm van Nationale Parken werd als eerste toegepast in Amerika, met het Yellowstone National Park in 1872. In Nederland is het fenomeen Nationaal Park vooral iets van de laatste 25 jaar, uitgezonderd de twee parken op de Veluwe die ontstaan zijn uit particulier initiatief en sinds 1930 en 1935 de status Nationaal Park hebben. In 1969 heeft Nederland een internationale verplichting geaccepteerd om aaneengesloten en bijzondere natuurgebieden te beschermen. Twintig jaar later wordt het waddeneiland Schiermonnikoog als eerste Nationaal Park ingesteld door het Ministerie van LNV. In 2006 volgt het laatste Nationaal Park De Alde Feanen in Friesland. In ons kleine overbevolkte land worden de criteria flexibel gehanteerd: internationaal is bijvoorbeeld 5000 ha een minimum omvang maar Nederland hanteert 1000 ha. De omvang in Nederland varieert van 1340 ha (NP De Grote Peel) tot 37.000 ha (NP Oosterschelde).

De oppervlakte van de Nederlandse Nationale Parken tesamen is 128.000 ha (3% van ons land), maar de Nederlandse natuurgebieden zijn uiteraard veel groter. Bijvoorbeeld de Nationale Parken Hoge Veluwe en Veluwezoom op de Zuidelijke Veluwe, beide met een omvang van ongeveer 5000 ha, zijn slechts 2 van de ongeveer 100 natuurgebieden op de Veluwe. De Koninklijke Houtvesterij Het Loo is zelfs zo groot als deze beide parken tesamen. De Utrechtse en de Sallandse Heuvelrug, zijn voor grofweg de helft van de oppervlakte als Nationaal Park ingericht. Ook niet alle bijzondere Nederlandse natuurgebieden hebben de status Nationaal Park. In de Boswachterij Kootwijk bijvoorbeeld, met een omvang van meer dan 3500 ha, ligt het grootste actieve stuifzandgebied van Europa, het Kootwijkerzand. Een natuurorganisatie zoals de Vereniging tot Behoud van Natuurmonumenten in Nederland bestaat al sinds 1905 en heeft thans meer dan 100.000 ha natuur in beheer (ruim 350 natuurgebieden) waarvan slechts een deel tot de Nationale Parken behoort.

Het instellen van de 20 Nationale Parken is uiteraard een meer dan geweldige stap voorwaarts voor duurzame natuurbescherming in ons land. Maar een groot nadeel van begrensde natuurgebieden is isolatie van flora en fauna met een grotere kans op uitsterven. Daarom worden in de nabije toekomst grote aaneengesloten natuurgebieden gerealiseerd. In 2018 moet de totale oppervlakte van deze gebieden (de Ecologische Hoofdstructuur of EHS genoemd) ongeveer 730.000 ha omvatten (ongeveer 18% van ons land). De aansluiting van natuurgebieden wordt bijvoorbeeld gerealiseerd door aankoop van grond (nieuwe natuur), het aanleggen van ecoducten over snelwegen, en het aanleggen van ecologische verbindingsstroken tussen grote en kleine natuur gebieden.

Naast de Nationale Parken heeft de overheid recentelijk 20 Nationale Landschappen ingesteld. Doel van de Nationale Landschappen is het behouden en versterken van het unieke (cultuurhistorisch) karakter van de landelijke gebieden die kenmerkend zijn voor Nederland, zoals het Groene Hart, De Veluwe, De Graafschap en Zuidwest Fryslan. De Nationale Landschappen tesamen zijn ongeveer 800.000 ha groot (20% van ons land).

Bovendien geeft ook de Europese Unie extra bescherming aan flora en fauna in 15.000 kwetsbare natuurgebieden in Europa (Natura 2000), waarvan ruim 160 in Nederland, zoals bijvoorbeeld het Naardermeer, de Brunssummerheide en het Geuldal. In de loop van 2009 zullen alle Natura 2000 gebieden in Nederland definitief aangewezen zijn. Het Europese netwerk van natuurgebieden moet uiteindelijk zo'n 450.000 km2 gaan omvatten.

Kortom: het natuurbeleid belooft veel goeds voor de Nederlandse en Europese natuur, het wordt alleen maar meer en aaneengesloten en dus beter! Aaneengesloten natuurgebieden zijn niet alleen goed voor planten en dieren: natuur is ook goed voor de gezondheid van mensen. Hoe natuurlijker het groen is, hoe gunstiger het effect op de gezondheid, zo bewijst recent wetenschappelijk onderzoek. Vitamine G is uitgevonden: groen = gezond. En niet alleen lichamelijk gezondheid is gebaat bij natuur. Ook het belang van natuurbeleving wordt steeds meer benadrukt vanuit wetenschapelijk onderzoek. Dat geldt niet alleen voor volwassenen maar zeker ook voor kinderen. In de VS is bijvoorbeeld aangetoond dat milieu-vriendelijk gedrag samenhangt met natuurbeleving op jonge leeftijd: jong geleerd is oud gedaan. Ook is er verband gevonden tussen groen in de woonomgeving en gezond gewicht van kinderen: een groene omgeving nodigt uit tot buitenspelen. In Nederland zijn vooral de lokale IVN's, WNF- Rangers en Scouting actief om ook de jeugd de natuur in te krijgen.

Mijn bronnen: het boek 'De Nationale Parken van Nederland: natuur om te koesteren'; het artikel 'Ontstaansgeschiedenis, feiten en ontwikkelingen Nederlandse Nationale Parken 1975-2006' van het Samenwerkingsverband Nationale Parken; de uitgave 'Nationale Parken in Nederland' van het ministerie van LNV; 'Het Natuurboek: de gebieden van Natuurmonumenten' van Vereniging Natuurmonumenten, het boek 'Buiten is het leuker', het magazine 'Onverwacht Nederland' juni, sept. en dec. 2009 van Staatsbosbeheer, het magazine 'Natuurbehoud' zomer en herfst 2009 van Natuurmonumenten, en het magazine 'Mens en Natuur' zomer 2009 van IVN.

Uitgebreide info per Nationaal Park en per Nationaal Landschap is te vinden op nationaalpark.nl en nationalelandschappen.nl.

© Ralph Koek

< terug naar fotoselectie